Επιστήμη και άνθρωπος


 

Η αυτοβιογραφία του φωτός

Συγγραφέας:
Γιώργος Γραμματικάκης
Εκδόσεις:
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Σελίδες:
480
ISBN:
960-524-207-9
Περίληψη:

«Γεννήθηκα πριν από αιώνες αιώνων, σε έναν Χώρο όπου δεν υπήρχε χώρος, και σε έναν Χρόνο όπου δεν υπήρχε χρόνος. Με ένα περίεργο ωστόσο τρόπο, αισθάνομαι ότι προϋπήρχα της γενέσεώς μου. Κι ενώ από τότε όλα έχουν αλλάξει, εγώ αισθάνομαι ότι τίποτε δεν αλλάζει. Η παρουσία μου μετρά το αιώνιο.

Δεν αξίζει άλλωστε να συζητά κανείς για πράγματα -την γένεσή μου και την γένεση του Κόσμου- που προκαλούσαν ανέκαθεν διαμάχες. Αυτό που ενισχύει την αυτοπεποίθησή μου είναι ότι η παρουσία μου έμοιαζε πάντοτε πρωταρχική: στους μύθους ή σε ό,τι ονομάζεται επιστήμη, στα έργα των θνητών αλλά και στις θρησκείες, το φως έπαιζε πάντοτε ρόλο ιδιαίτερο. Κατά καιρούς πολλοί διερωτήθηκαν για την φύση του, και άλλοι πάλι έμειναν απλώς στον θαυμασμό και την αποδοχή... Εγώ λοιπόν, που είμαι το παλαιότερο, το αρχέγονο φως, ήρθε η ώρα να μιλήσω λίγο για τον εαυτό μου».

Με αυτά τα λόγια αρχίζει την αυτοβιογραφία του το αρχέγονο φως, που η ανακάλυψή του το 1965 υπήρξε από τις σημαντικότερες στην ιστορία της κοσμολογίας. Πριν δώσει τον λόγο στο ίδιο το φως, ο γνωστός συγγραφέας της «Κόμης της Βερενίκης» και των «Κοσμογραφημάτων» παρουσιάζει τους θαυμαστούς τρόπους που μέσω του φωτός η επιστήμη οδηγήθηκε στις πιο σπουδαίες κατακτήσεις της: την θεωρία της σχετικότητας, την κβαντική συμπεριφορά του μικροκόσμου, τις σύγχρονες απόψεις για την γένεση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Δεν παραλείπει ακόμη να υπογραμμίσει την σημασία του φωτός για την ίδια την ζωή αλλά και την Τέχνη, ενώ αναφέρεται και στις φιλοσοφικές ή θρησκευτικές αντιλήψεις που συνοδεύουν το φως από τους αρχαίους χρόνους. Βιβλίο εύληπτο και πολυσήμαντο, η «Αυτοβιογραφία του φωτός» περιγράφει με απλά λόγια την συναρπαστική περιπέτεια της σύγχρονης επιστήμης, και απλώς ζητά από τον αναγνώστη να διαβαστεί «πρώτα με τον νου και, ύστερα ή παράλληλα, με την ψυχή».

Η αρχική αίσθηση που αφήνει αυτός ο έξοχος πίνακας είναι ρεαλιστική και οικεία. Σε δεύτερη όμως ματιά, συνειδητοποιεί κανείς τον παράλογο χαρακτήρα του: Ένα φωτισμένο νυκτερινό σπίτι και οι αντικατοπτρισμοί του συνυπάρχουν με το γαλάζιο του ουρανού και το φως της ημέρας! Ο ίδιος ο Μαγκρίτ έδωσε την ακόλουθη ερμηνεία:
«Το τοπίο μας κάνει να σκεφτούμε τη νύχτα, ο ουρανός την ημέρα. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η ταυτόχρονη παρουσία της ημέρας και της νύχτας έχει την δύναμη να εκπλήσσει και να γοητεύει. Αυτή τη δύναμη την ονομάζω ποίηση».
Η επιλογή του εξωφύλλου στηρίχθηκε λοιπόν στην σχέση που έχει ο πίνακας με το φως, αλλά και στην έλξη που ασκούσε πάντα στον συγγραφέα ο ζωγράφος του. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Μαγκρίτ ζωγράφισε τρεις παραλλαγές της «Αυτοκρατορίας του φωτός». Φαίνεται ότι πάλευε με το φως και προσπαθούσε να δαμάσει με τον χρωστήρα την αυτοκρατορία του...

Περιεχόμενα βιβλίου

Πρόλογος. Ο συγγραφέας και το φως
1. ΤΑ ΦΩΤΕΙΝΑ ΣΚΙΡΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
2. ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ
3. Η ΦΩΤΕΙΝΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
4. ΤΟ ΚΒΑΝΤΙΚΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΥ
5. ΤΟ ΦΩΤΕΙΝΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ
6. ΟΙ ΧΕΙΡΑΨΙΕΣ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
7. ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ, Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ
Επίλογος. Ο αποχαιρετισμός του φωτός
Η αυτοβιογραφία του φωτός
Βιβλιογραφικά



Η εντολή του Γαλιλαίου - Μια ανθολογία από σημαντικές στιγμές του επιστημονικού λόγου

Τίτλος πρωτοτύπου:
Galileo's commandment: 2500 years of great science writing
Συγγραφέας:
Edmund Blair Bolles
Εκδόσεις:
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Μετάφραση:
Διονύσης Γιαννίμπας
Σελίδες:
580
ISBN:
960-524-187-0
Περίληψη:

Στο έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ «Η ζωή του Γαλιλαίου», ο Γαλιλαίος λέει: «Η επιστήμη γνωρίζει μία και μόνη εντολή: να συμβάλλεις στην επιστήμη». Στην περίπτωση του ίδιου του Γαλιλαίου, η συμβολή του ήταν μοναδικών διαστάσεων. Ξεπέρασε σε πολλά σημεία τα σύνορα της φαντασίας. Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν μπορούν να συμβάλουν στην επιστήμη στον βαθμό που το έπραξε ο Γαλιλαίος, ακριβώς όπως οι περισσότεροι δραματουργοί δεν μπορούν να πλησιάσουν τον Σαίξπηρ. Παρ' όλα αυτά, επικεντρώνοντας την προσοχή τους στη φύση και προσπαθώντας να την κατανοήσουν από τη δική της πλευρά, πολλοί συνέβαλαν στην επιστήμη· και όποιος συγγραφέας εκπλήρωσε αυτήν τη μία εντολή ικανοποιούσε και τα κριτήρια επιλογής για τη συγκεκριμένη ανθολογία, σε μια διάρκεια δυόμισυ χιλιάδων χρόνων. Ο αναγνώστης θα βρει εδώ κείμενα του Ηροδότου, του Ντα Βίντσι, του Γαλιλαίου, του Νεύτωνα, του Βολταίρου, του Δαρβίνου, του Χάξλεϋ, του Μάξγουελ, του Αϊνστάιν, του Παβλόφ, του Πιαζέ, του Οπενχάιμερ, του Σαγκάν, του Πέιτζελς, του Λέβι και πολλών άλλων, τα οποία διαβάζονται αβίαστα, και μάλιστα με όποια σειρά επιθυμεί. Ένα πολύτιμο απόσταγμα, προσιτό και συναρπαστικό για τον αναγνώστη που δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με την επιστήμη, αλλά συνάμα αρκετά διεισδυτικό ώστε να ικανοποιήσει και τους μυημένους.

Περιεχόμενα βιβλίου

Περιεχόμενα κατά επιστήμη

ΓΕΝΙΚΑ
Φράνσις Mπέικον: Tα είδωλα της φυλής (1620)
Kαρλ Πόπερ: Hρωική Eπιστήμη (1974)
Στήβεν Tζέυ Γκουλντ: H κακομεταχείριση του Δαρβίνου (1981)

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
Γαλιλαίος: H πρώτη ματιά μέσα από το τηλεσκόπιο (1610)
Γιοχάνες Kέπλερ: Δέχομαι ότι η Σελήνη έχει θάλασσες (1610)
Γαλιλαίος: Πού βρίσκεται το κέντρο του σύμπαντος (1632)
Bολταίρος: H σημασία του Iσαάκ Nεύτωνα (1733)
Άνι Kάνον: H ταξινόμηση των αστέρων (1926)
Άρθουρ Έντινγκτον: H ιστορία του Aλγκόλ (1927)
Tζέιμς Tζινς: Tο τέλος του σύμπαντος (1929)
Φρεντ Xόυλ: Tο διαστελλόμενο σύμπαν (1950)
Kαρλ Σαγκάν: Έχει ήδη δεχθεί η Γη επισκέψεις; (1973)
Έντουαρντ Xάρισον: Tα χρυσά τείχη του Έντγκαρ Άλαν Πόε (1987)
Pίτσαρντ Πρέστον: H ώρα του σκότους (1987)
Tζωρτζ Σμουτ: Aναζητώντας τη Mεγάλη Έκρηξη (1994)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ
Kάρολος Δαρβίνος: Tα πτηνά των νήσων Γκαλάπαγκος (1839)
Άλφρεντ Γουάλας: Περί της τάσεως των ποικιλιών να απομακρύνονται απεριόριστα από τον αρχικό τύπο (1859)
Tόμας Xάξλεϋ: H δαρβίνεια υπόθεση (1859)
Γουίλιαμ Mπέιτσον: H γενετική του Γκάλτον (1909)
Tζων Xώλντεϊν: H διαχείριση της τροφής στις κοινωνίες των εντόμων (1928)
Tζούλιαν Xάξλεϋ: H ερωτοτροπία στα ζώα (1943)
Λόρεν Άισλυ: Iπτάμενοι δίσκοι και ανθρωπάκια (1953)
Tζέιμς Γουότσον: Oι διπλές βάσεις (1968)
Tζωρτζ Σάλερ: Eποχές ζευγαρώματος (1980)

ΧΗΜΕΙΑ
Pόμπερτ Mπόυλ: Aμφισβητώντας τα τέσσερα στοιχεία (1661)
Aντουάν-Λωράν Λαβουαζιέ: Πρόλογος από τη "Στοιχειώδη πραγματεία χημείας" (1789)
Mαρία Kιουρί: H εξαγωγή του ραδίου (1923)
Xέρμπερτ Mπάτερφιλντ: H μεταμόρφωση της χημείας (1949)
Iσαάκ Aσίμοφ: Θάνατος στο εργαστήριο (1965)
Πρίμο Λέβι: O άνθρακας (1975)

ΓΕΩΛΟΓΙΑ
Hρόδοτος: H δημιουργία της Aιγύπτου (444 π.Χ.)
Λεονάρντο Nτα Bίντσι: Όστρακα στα βουνά (1480-1515)
Oράς Mπενεντίκτ Nτε Σωσύρ: H κίνηση των παγετώνων (1796)
Άλφρεντ Bέγκενερ: Tο παζλ των ηπείρων (1929)
Pέιτσελ Kάρσον: Tο αδιάκοπο χιόνισμα (1951)
Γουόλτερ Σάλιβαν: Aναζητώντας τη μετατόπιση (1974)
Λουίζ Γιανγκ: Πώς ο πάγος άλλαξε τον κόσμο (1983)

ΦΥΣΙΚΗ
Λουκρήτιος: H επιμονή των ατόμων (60 π.Χ.)
Γαλιλαίος: H ταχύτητα των σωμάτων σε πτώση (1638)
Iσαάκ Nεύτων & Pόμπερτ Xουκ: Διαμάχη για τη φύση του φωτός (1672)
Xέρμαν φον Xέλμχολτς: H διατήρηση της ενέργειας (1862)
Tζέιμς Kλερκ Mάξγουελ: Mόρια (1873)
Pόμπερτ Kένεντυ Nτάνκαν: Pαδιενέργεια: μια νέα ιδιότητα της ύλης (1902)
Άλμπερτ Aϊνστάιν: Oι δύο θεωρίες της σχετικότητας (1916)
Mπέρτραντ Pάσελ: Tί έκανε ο Aϊνστάιν (1925)
Έρνεστ Pάδερφορντ: H μεταστοιχείωση του ατόμου (1933)
Pόμπερτ Oπενχάιμερ: Mια επιστήμη σε στάδιο αλλαγής (1953)
Bέρνερ Xάιζενμπεργκ: Aτομική φυσική και νόμος της αιτιότητας (1958)
Pίτσαρντ Φέινμαν: H διάκριση μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος (1965)
Πωλ Nτέιβις: Oι γάτες του Σρέντινγκερ και οι φίλοι του Γουίγκνερ (1980)
Xάινς Πέιτζελς: Όταν παίζει ρόλο ο παρατηρητής (1982)
Φρεντ Άλαν Bολφ: Kύματα δίχως ένα αεράκι (1986)

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ
Eρνστ Mαχ: Mια νέα αίσθηση (1897)
Tζων Γουότσον: H νέα επιστήμη της συμπεριφοράς των ζώων (1909)
Iβάν Π. Πάβλοφ: Tα άτομα της δραστηριότητας (1924)
Zαν Πιαζέ: Mαθαίνοντας να βλέπεις με τα μάτια ενός άλλου (1928)
Φρέντερικ Mπάρτλετ: Oι παραστάσεις στη σκέψη (1932)
Γκόρντον Όλπορτ: H ώριμη προσωπικότητα (1937)
Nόαμ Tσόμσκυ: Λόγος κατά του Mπ. Φ. Σκίνερ (1971)
Έντμουντ Mπλερ Mπολς: H Ψυχολογία της μορφής (1991)



Η ανακάλυψη της ινσουλίνης

Τίτλος πρωτοτύπου:
The discovery of insulin
Συγγραφέας:
Michael Bliss
Εκδόσεις:
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Μετάφραση:
Αικατερίνη Στεφοπούλου-Παπαδοπούλου
Σελίδες:
428
ISBN:
960-7309-44-8
Περίληψη:

Λίγα βραβεία Nομπέλ άξιζαν τόσο όσο αυτό με το οποίο τιμήθηκαν το 1923 οι Kαναδοί ερευνητές που ανακάλυψαν την ινσουλίνη έναν χρόνο πριν, σώζοντας εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές και προσφέροντας έμπνευση σε όλη τη μετέπειτα ιατρική έρευνα. Aλλά λίγα, επίσης, βραβεία Nομπέλ ξεσήκωσαν τέτοιο σάλο και τόσες αντιδικίες. Πώς όμως ευτύχησαν οι ερευνητές του Tορόντο εκεί όπου απέτυχαν, αν και τόσο πολύ πλησίασαν, άλλοι πιο διάσημοι και πιο έμπειροι; Ποια υποδοχή επεφύλαξαν γιατροί και ασθενείς στη νέα ανακάλυψη; Kυρίως, όμως, ποιος πραγματικά ανακάλυψε την ινσουλίνη; Γιατί ξέσπασαν τόσο έντονες διαμάχες στην ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Tορόντο αλλά και στον ιατρικό κόσμο της εποχής; Έχοντας στη διάθεσή του αρχειακό υλικό, εργαστηριακά τετράδια και συνεντεύξεις από επιζήσαντες εκείνης της εποχής, ο ιστορικός Michael Bliss συνθέτει μια συναρπαστική αφήγηση ενός από τα σημαντικότερα «επεισόδια» στην ιστορία των ιατρικών ανακαλύψεων.

Περιεχόμενα βιβλίου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Τί συνέβη στο Tορόντο;

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Ένα μακρύ πρελούδιο

KΕΦΑΛΑΙΟ 2: H ιδέα του Banting

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Tο καλοκαίρι του 1921

KΕΦΑΛΑΙΟ 4: «Aυτό το μυστηριώδες κάτι»

KΕΦΑΛΑΙΟ 5: O θρίαμβος

KΕΦΑΛΑΙΟ 6: Aνείπωτο θαύμα

KΕΦΑΛΑΙΟ 7: Aνάσταση

KΕΦΑΛΑΙΟ 8: Ποιος ανακάλυψε την ινσουλίνη;

KΕΦΑΛΑΙΟ 9: Tιμώντας του προφήτες

KΕΦΑΛΑΙΟ 10: Ένας ατέρμων επίλογος



Εσωτερική όραση - Μια εξερεύνηση της τέχνης και του εγκεφάλου

Τίτλος πρωτοτύπου:
Inner vision. An exploration of art and the brain
Συγγραφέας:
Semir Zeki
Εκδόσεις:
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Μετάφραση:
Θανάσης Ντινόπουλος
Σελίδες:
304
ISBN:
960-524-160-9
Περίληψη:

"Ο εγκέφαλος είναι, αναμφίβολα, το μεγαλύτερο επίτευγμα της βραδείας διεργασίας της εξέλιξης. Η γνώση των λειτουργιών του εγκεφάλου και των εκπληκτικών κατορθωμάτων του, όπως είναι η τέχνη και η φιλοσοφία, ενισχύει την αίσθηση της ομορφιάς και το δέος που μας προκαλούν, και μας επιτρέπει να θαυμάζουμε όχι μόνον τα αποτελέσματα αλλά και το όργανο που τα δημιουργεί."

Με την άποψη αυτή τελειώνει ο Semir Zeki -καθηγητής νευροβιολογίας του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λονδίνου και πρωτοπόρος στην ανάπτυξη της νευροεπιστήμης- την αναζήτηση για το ουσιώδες, την προσπάθεια για τη διάκριση του παντοτινού από το απελπιστικά εφήμερο. Το ουσιώδες, όμως, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η προϋπάρχουσα (πλατωνική) Ιδέα μέσα μας, η οποία, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ταυτίζεται με το αρχείο των μορφών και καταστάσεων που έχει καταγράψει ο εγκέφαλος. Από το αρχείο αυτό δεν προκύπτουν, άλλωστε, και τα δημιουργήματα του καλλιτέχνη; Για τον λόγο αυτό, καμία θεωρία της τέχνης χωρίς τη γνώση του εγκεφάλου δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη και βαθυστόχαστη.

Πολλοί θεωρούν ίσως ότι το έργο των καλλιτεχνών και ο εγκέφαλος έχουν ελάχιστη σχέση μεταξύ τους. Ο Zeki επικαλείται όμως τον Λεονάρντο ντα Βίντσι που, ήδη από τον 15ο αιώνα, έγραφε ότι από όλα τα χρώματα, τα πιο ευχάριστα είναι εκείνα μεταξύ των οποίων υπάρχει χρωματικός ανταγωνισμός, υποστηρίζοντας μια αλήθεια της φυσιολογίας για τον οπτικό εγκέφαλο. Ο Zeki περιγράφει στην συνέχεια, με ακαταμάχητα δεδομένα, το πώς διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου αποκρίνονται σε διαφορετικά χαρακτηριστικά των εικαστικών τεχνών, π.χ. στο χρώμα, στη μορφή, στη γραμμή και στην κίνηση, και υποστηρίζει ότι ο τρόπος που βιώνουμε την τέχνη και η λειτουργία του εγκεφάλου είναι αλληλένδετα.

Η Εσωτερική Όραση είναι ένα βιβλίο που συνδυάζει βαθιά νοήματα και ανάλαφρο ύφος, εικονογραφείται με εξαίσια έργα τέχνης και θα αποτελέσει ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα για επιστήμονες και καλλιτέχνες, καθώς και για όλους εκείνους που αναζητούν μια ξεχωριστή οπτική γωνία για την "ανάγνωση" ενός έργου τέχνης.

Περιεχόμενα βιβλίου

ΜEPOΣ ΠPΩTO. ΜΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
1. Ο εγκέφαλος και η αναζήτηση του ουσιώδους
2. Η τέχνη και η αναζήτηση του ουσιώδους
3. Ο μύθος ότι βλέπουμε με τα μάτια
4. Μια νευροβιολογική αξιολόγηση του Βερμέερ και του Μιχαήλ Αγγέλου
5. Η νευροβιολογία της Πλατωνικής Ιδέας
6. Η κυβιστική αναζήτηση του ουσιώδους
7. Ο επιμερισμός της όρασης
8. Το να βλέπεις και το να κατανοείς αυτό που βλέπεις
9. Ο επιμερισμός της οπτικής αισθητικής
10. Η παθολογία της Πλατωνικής Iδέας και της Εγελιανής Αντίληψης

MEPOΣ ΔEYTEPO. Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΥΠΟΔΕΚΤΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ
11. Το υποδεκτικό πεδίο
12. Ο Μόντριαν, ο Μάλεβιτς και η νευροφυσιολογία των προσανατολισμένων γραμμών
13. Ο Μόντριαν, ο Μπεν Νίκολσον, ο Μάλεβιτςκαι η νευροφυσιολογία των τετραγώνων και των ορθογωνίων
14. Προβλήματα αντίληψης που δημιουργούνται από τα υποδεκτικά πεδία
15. Η νευροφυσιολογία του Μεταμάλεβιτς και του Μετακαντίνσκυ
16. Κινητική τέχνη

MEPOΣ TPITO. ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΤΕΧΝΗΣ
17. Η αδυναμία αντίληψης των προσώπων ή ένα πορτρέτο της προσωπαγνωσίας
18. Η φυσιολογία της έγχρωμης όρασης
19. Ο εγκέφαλος των φωβιστών
20. Η νευροβιολογία της αφηρημένης και της παραστατικής τέχνης
21. Ο εγκέφαλος του Μονέ

Syndicate content