openscience

Την παγκόσμια τάση προς τη δωρεάν διάθεση των αποτελεσμάτων ερευνητικών έργων στους αναγνώστες, τη λεγόμενη «ανοιχτή πρόσβαση», επιβεβαίωσε σήμερα μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η νέα αυτή μελέτη δείχνει ότι η ανοιχτή πρόσβαση προχωρά με γοργούς ρυθμούς, καθώς γύρω στο 50% των επιστημονικών εκθέσεων που δημοσιεύθηκαν το 2011 είναι σήμερα προσβάσιμες χωρίς χρέωση. Το ποσοστό αυτό είναι περίπου το διπλάσιο απ' αυτό που είχαν εκτιμήσει προηγούμενες μελέτες και οφείλεται στη βελτιωμένη μεθοδολογία και τον διευρυμένο ορισμό της ανοιχτής πρόσβασης. Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη, πάνω από το 40% των άρθρων που αξιολογήθηκαν από ομότιμους επιστήμονες και δημοσιεύθηκαν παγκοσμίως την περίοδο 2004-2011 είναι σήμερα διαθέσιμα στο διαδίκτυο χάρη στην ανοιχτή πρόσβαση. Η μελέτη εξετάζει την κατάσταση που επικρατεί στο θέμα αυτό στην ΕΕ και ορισμένες γειτονικές της χώρες, καθώς και στη Βραζιλία, τον Καναδά, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ.

Επιτρέποντας την πρόσβαση στα αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών, η ανοιχτή πρόσβαση μπορεί να συμβάλει στην επιστημονική πρόοδο και να προωθήσει την καινοτομία στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Η επίτροπος Έρευνας, Καινοτομίας και Επιστημών της ΕΕ Μόιρα Γκέγκεν-Κουίν δήλωσε σχετικά: «Τα πορίσματα της έκθεσης επισημαίνουν ότι η ανοιχτή πρόσβαση αποτελεί πλέον γεγονός. Η προσβασιμότητα των αποτελεσμάτων επιστημονικών ερευνών συμβάλλει στην επιστημονική πρόοδο και ενισχύει την οικονομία μας που βασίζεται στη γνώση.»

Η έκθεση εξετάζει τη διαθεσιμότητα επιστημονικών δημοσιεύσεων σε 22 γνωστικά πεδία στις χώρες του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, τη Βραζιλία, τον Καναδά, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ. Σε αρκετές χώρες και κλάδους, πάνω από το 50% των επιστημονικών εργασιών είναι σήμερα προσβάσιμες δωρεάν. Η δωρεάν προσβασιμότητα των περισσότερων άρθρων έχει επιτευχθεί στους τομείς των γενικών επιστημών και της τεχνολογίας, της βιοϊατρικής έρευνας, της βιολογίας, των μαθηματικών και της στατιστικής. Οι κλάδοι στους οποίους η ανοιχτή πρόσβαση είναι λιγότερο διαδεδομένη είναι οι κοινωνικές, οι ανθρωπιστικές και οι εφαρμοσμένες επιστήμες, καθώς και οι κλάδοι της μηχανολογίας και της τεχνολογίας.

Σε πρόσφατη ανακοίνωσή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (IP/12/790) χαρακτήρισε την ανοιχτή πρόσβαση ως βασικό μέσο για την αποτελεσματικότερη διάδοση της γνώσης και, κατ' επέκταση, της καινοτομίας στην Ευρώπη. Γι' αυτό, η ανοιχτή πρόσβαση θα γίνει υποχρεωτική για όλες τις επιστημονικές δημοσιεύσεις που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», το ευρωπαϊκό πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας την περίοδο 2014-2020. Στην παραπάνω ανακοίνωση, η Επιτροπή συνέστησε στα κράτη μέλη να ακολουθήσουν παρόμοια τακτική στα εθνικά τους προγράμματα.

Η Επίτροπος Γκέγκεν-Κουίν τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί την ανοιχτή πρόσβαση στην Ευρώπη και για τα αποτελέσματα των ερευνών που χρηματοδοτεί η ίδια: «Οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι δεν πρέπει να πληρώνουν διπλά για έρευνες που χρηματοδοτούνται με δημόσιο χρήμα. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η ανοιχτή πρόσβαση στις δημοσιεύσεις αποτελεί προεπιλεγμένη ρύθμιση για το επόμενο χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας «Ορίζοντας 2020».»

Γενικές πληροφορίες

Η μελέτη διενεργήθηκε από την Science-Metrix, μια εταιρεία συμβούλων που δραστηριοποιείται στον τομέα της αξιολόγησης ερευνών. Η μελέτη αφορούσε τα 28 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και την Ελβετία, το Λιχτενστάιν, την Ισλανδία, τη Νορβηγία, την Τουρκία, την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Ισραήλ, τη Βραζιλία, τον Καναδά, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ. Δύο ακόμη εκθέσεις της ίδιας εταιρείας δημοσιεύθηκαν πρόσφατα και εξετάζουν τις πολιτικές ανοιχτής πρόσβασης καθώς και το ζήτημα της ανοιχτής πρόσβασης σε δεδομένα.

Όσον αφορά τις πολιτικές ανοιχτής πρόσβασης, η έκθεση συμπεραίνει ότι οι περισσότεροι από τους 48 μεγαλύτερους χρηματοδότες επιστημονικών ερευνών κρίνουν αποδεκτές και τις δύο μορφές ανοιχτής πρόσβασης: τόσο τις δημοσιεύσεις ανοιχτής πρόσβασης σε περιοδικά (γνωστές ως «χρυσή» και «υβριδική» ανοιχτή πρόσβαση) όσο και την αυτο-αρχειοθέτηση (γνωστή ως «πράσινη» ανοιχτή πρόσβαση). Σε ποσοστό μεγαλύτερο του 75% δέχονται οι περίοδοι απαγόρευσης της πρόσβασης, δηλαδή οι περίοδοι ανάμεσα στη δημοσίευση και τη δωρεάν διάθεση του έργου, να κυμαίνονται από 6 έως 12 μήνες.

Η τρίτη έρευνα διαπιστώνει, ωστόσο, ότι σήμερα οι πολιτικές ανοιχτής πρόσβασης σε επιστημονικά δεδομένα εξακολουθούν να είναι λιγότερες από τις πολιτικές ανοιχτής πρόσβασης σε δημοσιεύσεις. Η ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα ερευνών εξελίσσεται ταχύτατα σε ένα περιβάλλον όπου οι πολίτες, οι φορείς, οι κυβερνήσεις, οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και οι ιδιωτικές εταιρείες συνεργάζονται για την ανάπτυξη υποδομών, προτύπων, πρωτοτύπων και επιχειρηματικών μοντέλων. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», δηλ. του χρηματοδοτικού προγράμματος της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία την περίοδο 2014-2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ξεκινήσει ένα πιλοτικό σχέδιο ανοιχτής πρόσβασης στα δεδομένα που συλλέγονται σε έρευνες οι οποίες χρηματοδοτούνται με πόρους του δημοσίου, χωρίς να αγνοεί τους εύλογους προβληματισμούς σχετικά με τα εμπορικά συμφέροντα, την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των δικαιούχων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναδείξει την ανοιχτή πρόσβαση στις επιστημονικές δημοσιεύσεις σε γενική αρχή του προγράμματος "Ορίζοντας 2020". Από το 2014 και μετά, κάθε άρθρο που θα συντάσσεται με χρηματοδότηση του "Ορίζοντα 2020" θα πρέπει να είναι προσβάσιμο:

• ο εκδότης θα φροντίζει ώστε τα άρθρα να είναι άμεσα διαθέσιμα στο διαδίκτυο («χρυσή» και «υβριδική» ανοιχτή πρόσβαση), οι δε προκαταρκτικές δαπάνες δημοσίευσης θα μπορούν να επιστραφούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ή
• οι ερευνητές θα φροντίζουν ώστε τα άρθρα τους να είναι διαθέσιμα μέσω ενός αρχείου ανοιχτής πρόσβασης, το αργότερο έξι μήνες (12 μήνες για τα άρθρα στους κλάδους των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών) μετά τη δημοσίευση («πράσινη» ανοιχτή πρόσβαση). 

Τις Νανοεπιστήμες και τη Νανοτεχνολογία έχουν ως θέμα οι Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση 2013, οι οποίες διοργανώνονται στις 15 έως 19 Ιουλίου 2013 στο Ηράκλειο της Κρήτης από το Ίδρυμα Ωνάση σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και με κεντρικό ομιλητή τον νομπελίστα φυσικό, καθηγητή Konstantin Novoselov του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ.

Οι Σεμιναριακές Διαλέξεις υψηλού επιστημονικού επιπέδου «The Onassis Foundation Science Lecture Series» διοργανώνονται φέτος για δέκατη τρίτη συνεχή χρονιά και είναι αφιερωμένες στη Φυσική και τη Χημεία, προσελκύοντας πλήθος διακεκριμένων ομιλητών. Ο κεντρικός ομιλητής, καθηγητής Novoselov, έλαβε το βραβείο Νόμπελ το 2010 για την ανακάλυψη του γραφενίου, υλικού με μοναδικές ιδιότητες, σε ηλικία μόλις 36 ετών, γεγονός που τον καθιστά τον νεότερο νομπελίστα φυσικής των τελευταίων 40 χρόνων.

Οι υπόλοιποι διακεκριμένοι ομιλητές είναι οι:
– Phaedon Avouris, από το Ερευνητικό Κέντρο IBM Thomas J. Watson Research Center της Νέας Υόρκης
– Andrea C. Ferrari από το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ
– Stephan Roche από το Ινστιτούτο Català de Nanotechnologia (ICREA) της Βαρκελώνης
– Christian Thomsen από το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου
– Paul S. Weiss, διευθυντής του Ινστιτούτου California NanoSystems του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες
– Hua Zhang του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Nanyang της Σιγκαπούρης.

Στις διαλέξεις θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο γραφένιο και τις πάμπολλες εφαρμογές του. Το γραφένιο αποτελεί το υλικό του μέλλοντος αφού διαθέτει, μεταξύ άλλων, απαράμιλλες ηλεκτρονικές, μηχανικές και οπτικές ιδιότητες. Αυτό φαίνεται και από το ότι ήδη έχουν κατατεθεί περισσότερες από 6.500 πατέντες για αναμενόμενες εφαρμογές του. Μάλιστα, πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, αναγνωρίζοντας τη σημασία του, ανακήρυξε το γραφένιο ως «Τεχνολογία του Μέλλοντος» και διέθεσε για περαιτέρω έρευνες σε αυτό ένα δισεκατομμύριο ευρώ κατά την επόμενη δεκαετία.

Οι Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση, που διεξάγονται από το έτος 2001 στο Ηράκλειο Κρήτης, αναφέρονται πάντοτε σε θέματα που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της διεθνούς έρευνας και έχουν καθιερωθεί ως ο πλέον υψηλού επιπέδου σχετικός θεσμός σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής είναι ο ομότιμος καθηγητής Γιάννης Παπαμαστοράκης του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.

Κάθε κύκλος διαλέξεων διαρκεί μία εβδομάδα και απευθύνεται σε φοιτητές – υποψήφιους διδάκτορες, μεταπτυχιακούς και τελειόφοιτους υψηλών ακαδημαϊκών επιδόσεων από την Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο. Σε όσους γίνονται δεκτοί για να συμμετάσχουν (έως 35 Έλληνες και 15 φοιτητές από άλλες χώρες) παρέχονται άριστες δυνατότητες επικοινωνίας, γνωριμίας και πληροφόρησης από τους πλέον εξέχοντες επιστήμονες στον κόσμο. Έτσι, μπορούν να προγραμματίσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και την επιστημονική τους καριέρα. Το Ίδρυμα Ωνάση καλύπτει τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής στο Ηράκλειο της Κρήτης των ομιλητών και όλων των φοιτητών που γίνονται δεκτοί.

Απογοητευμένοι από την καθημερινότητά σας στο εργαστήριο; Κουρασμένοι από τη θέα των δοκιμαστικών σωλήνων, των κωνικών και των τρυβλίων; Το παιχνίδι Lab Smash που σας προσφέρει το Nature Jobs σας δίνει τη δυνατότητα να αλλάξετε τη …διακόσμηση ενός (ευτυχώς) εικονικού εργαστηρίου, χρησιμοποιώντας όπλα που σας είναι πολύ οικεία: κενά τρυβλία, σημειωματάρια, αλλά και δοκιμαστικούς σωλήνες με εκρηκτικό περιεχόμενο!

Το παιχνίδι δημιούργησε η Βρετανική εταιρία Tamba.

Οι μαθητές Λυκείου σε Ευρώπη και Αμερική έχουν την ευκαιρία να παίξουν το απόλυτο παιχνίδι με ρομπότ: το ετήσιο τουρνουά Zero Robotics θα μετατρέψει το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό σε γήπεδο όπου Ευρωπαίοι μαθητές θα ελέγχουν μίνι-δορυφόρους με τη χρήση λογισμικού που οι ίδιοι θα έχουν αναπτύξει. Ο έλεγχος δορυφόρων μεγέθους μπάλας του βόλεϊ στο διάστημα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Οι δορυφόροι Σφαίρες (Spheres - Synchronised Position Hold, Engage, Reorient, Experimental Satellites) κινούνται γύρω από το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό χρησιμοποιώντας 12 ακροφύσια που λειτουργούν με συμπιεσμένο αέριο. Αυτοί οι αυτόνομοι δορυφόροι ρομπότ έχουν τη δική τους ισχύ πρόωσης και πλοήγησης. Για να ελέγξουν τις Σφαίρες, οι μαθητές πρέπει να γράψουν κώδικα που θα εκπληρώνει μια αποστολή. Οι λεπτομέρειες της αποστολής του τρέχοντος έτους θα αποκαλυφθούν τον Σεπτέμβριο.

Αυτή είναι η τρίτη φορά που Ευρωπαίοι υποψήφιοι έχουν την ευκαιρία να υλοποιήσουν το λογισμικό τους στο διάστημα. Ο στόχος αυτής της διοργάνωσης είναι να οικοδομηθούν οι δεξιότητες των μαθητών στην επίλυση προβλημάτων, τη λειτουργία ενός λογισμικού και την ομαδική εργασία. Ακριβώς όπως σε οποιονδήποτε διεθνή διαγωνισμό, ο δρόμος για τον τελικό είναι μακρύς και δύσκολος. Ο διαγωνισμός ξεκινά με αγώνες προσομοίωσης αυξανόμενης δυσκολίας που θα πραγματοποιηθούν σε απευθείας σύνδεση. Οι διαγωνιζόμενοι μπορούν να δημιουργήσουν και να οπτικοποιήσουν τον κώδικά τους δωρεάν σε έναν web browser, έτσι ώστε να προετοιμάζονται για το παιχνίδι. Οι φιναλίστ μέσα από την online προσομοίωση θα δουν σε ζωντανή μετάδοση από το διάστημα τις εντολές τους να υλοποιούνται στους δορυφόρους Σφαίρες στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Κάθε ομάδα φιναλίστ θα αποτελείται από τρεις ομάδες - συμμαχίες από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.

Η τελική εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί τον Ιανουάριο του 2014, με τις ομάδες των ΗΠΑ στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασσαχουσέτης (Massachusetts Institute of Technology - MIT) και των ευρωπαϊκών ομάδων στο Κέντρο Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας ESTEC της ESA στην περιοχή Noordwijk της Ολλανδίας.

Εγγραφείτε στο παιχνίδι

Η εγγραφή στο Τουρνουά Λυκείων 2013 της ESA είναι ανοιχτή μέχρι το Σεπτέμβριο σε μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που προέρχονται από τα κράτη μέλη της ESA (Αυστρία, Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Νορβηγία, Πολωνία, Πορτογαλία, ουμανία, Ισπανία, Σουηδία, Ελβετία και Ηνωμένο Βασίλειο). Οι ομάδες πρέπει να αποτελούνται από τρεις έως δέκα μαθητές. Βρείτε έναν μέντορα, εγγραφείτε και να αρχίσετε να προετοιμάζετε την τακτική σας!

Σημαντικές ημερομηνίες
Ιούνιος–Σεπτέμβριος: Εγγραφή, βοηθήματα (tutorials) / ελεύθερη εξάσκηση/δοκιμές
7 Σεπτεμβρίου: Η εναρκτήρια αναμετάδοση ζωντανά από το MIT
9 Σεπτεμβρίου: Λήξη προθεσμίας εγγραφών
6 Οκτωβρίου: Λήξη προθεσμίας διαγωνισμού προσομοίωσης 2D
27 Οκτωβρίου: Διαγωνισμός προσομοίωσης 3D
1 Δεκεμβρίου: Λήξη προθεσμίας υποβολής συμμαχιών
15 Δεκεμβρίου: Τελική λήξη προθεσμίας υποβολής προτάσεων
Μέσα Ιανουαρίου 2014: Τελική εκδήλωση σε ζωντανή μετάδοση από το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό