openscience

Είναι τα νεύρα σας κυριολεκτικά σπασμένα; Τυχερούληδες! Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature Communications, οι επιστήμονες αναφέρουν την ανακάλυψη ενός συστήματος που ρυθμίζει την αναγέννηση των κατεστραμμένων νεύρων, η οποία μπορεί να αποτελέσει νέο στόχο στην έρευνα σχετικά με την θεραπεία των τραυματισμών του νωτιαίου μυελού.

Δυο λόγια για να μπούμε στο κλίμα: Το νευρικό σύστημα χωρίζεται σε γενικές γραμμές σε δύο τμήματα: το περιφερικό νευρικό σύστημα (ΠΝΣ) και το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ). Το περιφερικό νευρικό σύστημα αποτελείται από τα νεύρα εκτός του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού και χρησιμεύει για τη σύνδεση του ΚΝΣ με τα άκρα και τα όργανα, διαβιβάζοντας πληροφορίες από και προς τον εγκέφαλο. Το ΚΝΣ, από την άλλη πλευρά, αποτελείται από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό και λειτουργεί ως κέντρο επεξεργασίας, το οποίο ενσωματώνει πληροφορίες από τα αισθητήρια όργανα και συντονίζει μια κατάλληλη απόκριση. Όταν το περιφερικό νευρικό σύστημα τραυματίζεται, ενεργοποιείται ένα συντονισμένο πρόγραμμα γονιδιακής έκφρασης, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την αναγέννηση των κατεστραμμένων νευρικών κυττάρων.

Αντιθέτως , όταν το ΚΝΣ υφίσταται βλάβη, τα νεύρα δεν έχουν ικανότητα αναγέννησης. Αυτό είναι μια σημαντική αιτία νευρολογικής βλάβης μετά από τραυματισμό του ΚΝΣ. Δηλαδή, με απλά λόγια, οι τραυματισμοί του νωτιαίου μυελού σήμερα είναι σε μεγάλο βαθμό ανεπανόρθωτοι. Οι κακώσεις νωτιαίου μυελού, π. χ. λόγω σοβαρού τραύματος από ατύχημα, διαταράσσουν τη διαβίβαση των πληροφοριών μεταξύ ορισμένων τμημάτων του σώματος και του εγκεφάλου, και ως εκ τούτου μπορούν να οδηγήσουν σε παράλυση. Το κεντρικό ερώτημα που απασχόλησε τους ερευνητές αυτής της μελέτης ήταν το γιατί είναι σε θέση το περιφερικό και όχι το ΚΝΣ, να συντονίζει ένα σύστημα που έχει ως αποτέλεσμα την αναγέννηση των κατεστραμμένων νεύρων. Υπήρξε η ελπίδα ότι αυτή η γνώση θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε τραυματισμούς του ΚΝΣ, προσφέροντας πιθανόν βοήθεια σε άτομα όχι μόνο με κακώσεις νωτιαίου μυελού, αλλά και με εγκεφαλικές βλάβες, καθώς και σε εκείνους που έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο.

Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι το κλειδί για την αναγέννηση του περιφερικού συστήματος βασίζεται στην επιγενετική. Τα κύτταρα που απαρτίζουν το σώμα, έχουν πανομοιότυπες αλληλουχίες DNA, αλλά έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά (τους λεγόμενους φαινοτύπους). Για παράδειγμα, τα κύτταρα του ήπατος είναι διαφορετικά από τους νευρώνες, ωστόσο περιέχουν το ίδιο γενετικό υλικό. Αυτό σημαίνει ότι οι γενετικές αλληλουχίες από μόνες τους δεν μπορούν να εξηγήσουν πώς αναπαράγονται ορισμένα κυτταρικά χαρακτηριστικά – και εδώ είναι που εμφανίζεται η επιγενετική. Η επιγενετική περιλαμβάνει το γενετικό έλεγχο από παράγοντες διαφορετικούς της αλληλουχίας του DNA, ο οποίος έχει ως αποτέλεσμα την ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση ορισμένων γονιδίων ως απόκριση στο περιβάλλον.

Η μελέτη αποκάλυψε ότι οι επιστήμονες βρήκαν την άγνωστη μέχρι πρότινος σύνδεση μεταξύ του τραυματισμού και της ενεργοποίησης των γονιδίων αποκατάστασης. Αυτό το πέτυχαν με την παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο τα σήματα που ξεκινούσαν από τον τραυματισμό, επικοινωνούσαν στους νευρώνες ότι πρέπει να ενεργοποιηθούν τα γονίδια που εμπλέκονται στην αναγέννηση των νεύρων. Ανακαλύφθηκε ότι μια πρωτεΐνη που ονομάζεται PCAF, προωθεί τα βασικά γονίδια που σχετίζονται με την αναγέννηση, μετά από βλάβη του περιφερικού αλλά όχι του κεντρικού νευρικού συστήματος, τα οποία τελικά επιτρέπουν την αποκατάσταση σε αυτά τα περιφερικά νεύρα. Όταν αυτή η πρωτεΐνη PCAF εγχύθηκε σε ποντίκια με βλάβες του ΚΝΣ, ο αριθμός των νευρικών ινών που αναπτύχθηκαν, ήταν σημαντικά αυξημένος. Αυτό έδειξε ότι είναι δυνατόν να ελεγχθεί χημικώς η αναγέννηση των κατεστραμμένων νεύρων του ΚΝΣ.

Παρά το γεγονός ότι αυτή η έρευνα είναι ακόμη στην αρχή, ίσως ανοίξει το δρόμο για την ενδεχόμενη παραγωγή ενός φαρμάκου που θα μπορεί να διεγείρει τα νεύρα του ΚΝΣ για αποκατάσταση, κατά τρόπο παρόμοιο με εκείνον της αναγέννησης των νεύρων του περιφερικού συστήματος. Αλλά πρώτα, οι επιστήμονες πρέπει να διακρίνουν αν αυτός ο εξαρτώμενος από την PCAF μηχανισμός αποκατάστασης νεύρων μπορεί να ανακτήσει οποιαδήποτε κίνηση ή λειτουργία σε ποντικούς με κατεστραμμένο ΚΝΣ.

Τα τελευταία χρόνια το ηλεκτρονικό τσιγάρο προωθείται ως ένας τρόπος που βοηθά στη διακοπή του καπνίσματος. Δυστυχώς όμως τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητά του είναι αμφιλεγόμενα και δεν έχουν οδηγήσει ακόμη σε ασφαλές συμπέρασμα. Παρόλα αυτά, οι καπνιστές είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένοι μιας και τους επιτρέπει να απολαμβάνουν τη διαδικασία ακόμη και εκεί που απαγορεύεται από το νόμο το κάπνισμα.

Όμως, δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Ειδικά για τους μπαμπάδες και τις μαμάδες καπνιστές. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η χρήση των ηλεκτρονικών τσιγάρων εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους δηλητηρίασης των παιδιών, σύμφωνα με μια πρόσφατη έκθεση της αμερικανικής κυβέρνησης. Σύμφωνα λοιπόν με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις αρχές του Απρίλη από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ, ερευνητές διαπίστωσαν μια σταθερή και ταχεία αύξηση του αριθμού των κλήσεων για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και την υγρή νικοτίνη που χρησιμοποιείται σε αυτά, προς τα κέντρα δηλητηριάσεων.

Συγκεκριμένα, το Φεβρουάριο του 2014, έγιναν συνολικά 215 κλήσεις σε αμερικανικά κέντρα ελέγχου δηλητηριάσεων, οι οποίες αφορούσαν σε ηλεκτρονικά τσιγάρα, σε σύγκριση με τη μία μόλις κλήση το Σεπτέμβριο του 2010. Πάνω από τις μισές κλήσεις αφορούσαν σε παιδιά ηλικίας 5 ετών και κάτω, και περίπου το 42 % περιελάμβανε άτομα ηλικίας 20 ετών και άνω που είχαν δηλητηριαστεί από την κατάποση υγρής νικοτίνης ή την απορρόφηση αυτής μέσω του δέρματος.

Για όσους πιθανόν δε γνωρίζουν, η υγρή νικοτίνη πωλείται για την επαναγέμιση των ηλεκτρονικών τσιγάρων, των συσκευών δηλαδή εκείνων με μπαταρία, που παρέχουν νικοτίνη, αρωματικές ουσίες και άλλα χημικά μέσω ενός ψεκαστήρα. Η νικοτίνη συνήθως περιέχεται σε ένα αναλώσιμο φίλτρο (cartridge), το οποίο οι χρήστες εισάγουν στο ηλεκτρονικό τσιγάρο.

Όπως λένε οι γιατροί, εξαιτίας των υψηλών συγκεντρώσεων νικοτίνης, μία μικρή ποσότητα του υγρού μπορεί να είναι θανατηφόρα, ειδικά για τα παιδιά. "Η χρήση αυτών των προϊόντων έχει εκτοξευθεί στα ύψη και αυτές οι δηλητηριάσεις θα συνεχιστούν", δήλωσε ο διευθυντής των Κέντρων Ελέγχου Νοσημάτων Δρ. Τομ Frieden και συνέχισε λέγοντας: "Οι υγρές ουσίες των ηλεκτρονικών τσιγάρων, όπως πωλούνται σήμερα, αποτελούν απειλή για τα μικρά παιδιά, επειδή δεν απαιτείται να είναι ασφαλή για αυτά, και παράγονται σε γεύσεις καραμέλας και φρούτων, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ελκυστικές".

Τα Κέντρα δηλητηριάσεων, σύμφωνα με την έκθεση, έλαβαν 2.405 κλήσεις που σχετίζονταν με ηλεκτρονικά τσιγάρα, μεταξύ Σεπτεμβρίου 2010 και Φεβρουαρίου 2014. Τον Σεπτέμβριο του 2010, ποσοστό 0,3 % όλων των κλήσεων για τσιγάρα ή υγρή νικοτίνη οφειλόταν σε ηλεκτρονικά τσιγάρα. Μέχρι το Φεβρουάριο του 2014 ο αριθμός των κλήσεων είχε αυξηθεί και ποσοστό 41,7 % του συνόλου των εν λόγω κλήσεων οφειλόταν σε ηλεκτρονικά τσιγάρα, όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές.

Η δηλητηρίαση από τα συμβατικά τσιγάρα περιλαμβάνει, πιο συχνά, μικρά παιδιά που έφαγαν τα τσιγάρα. Η δηλητηρίαση από την υγρή νικοτίνη όμως μπορεί να συμβεί όχι μόνο με την κατάποση, αλλά και την εισπνοή ή την απορρόφηση από το δέρμα ή τα μάτια. Σε ποσοστό περίπου 70% των περιπτώσεων, η δηλητηρίαση από υγρή νικοτίνη συνέβη, επειδή το άτομο κατάπιε τη χημική ουσία. Περίπου το 17 % των περιπτώσεων προέκυψε από την εισπνοή και περίπου 15 περιπτώσεις ανέφεραν απορρόφηση μέσω του δέρματος ή των ματιών. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες επιδράσεις στην υγεία που αναφέρθηκαν στις κλήσεις για ηλεκτρονικό τσιγάρο ήταν έμετος, ναυτία και ερεθισμός των ματιών. Αναφέρθηκε επίσης και ένας θάνατος από αυτοκτονία από την υγρή νικοτίνη.

Πρόσφατα, μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου αυξάνεται και γίνεται δημοφιλής μεταξύ των εφήβων στις ΗΠΑ. "Τώρα, η έκθεση αυτή", όπως είπε ο Δρ. Tim McAfee, διευθυντής του Γραφείου για το Κάπνισμα και την Υγεία των Κέντρων Ελέγχου Νοσημάτων, "δείχνει ότι οι δηλητηριάσεις που σχετίζονται με τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, αυξάνονται επίσης με ταχείς ρυθμούς". "Οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης, οι εταιρείες ηλεκτρονικών τσιγάρων και οι διανομείς αυτών, και το ευρύ κοινό πρέπει να γνωρίζει αυτόν τον πιθανό κίνδυνο για την υγεία από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα", πρόσθεσε.

Ίσως τελικά το marketing αυτών των προϊόντων θα πρέπει να επανεξετασθεί και να τεθούν αυστηρότεροι κανόνες σχετικά με τη χρήση τους, αν δεν θέλουμε και μεις να δηλητηριάσουμε τα πιτσιρίκια μας...