openscience

Την Πέμπτη 25 Απριλίου 2013, ώρα 12 μεσημέρι, το Τμήμα Φυσικής φιλοξενεί στην Πανεπιστημιούπολη τον ακαδημαϊκó κ. Σταμάτη Κριμιζή (Ακαδημία Αθηνών και Johns Hopkins Applied Physics Laboratory) που θα δώσει διάλεξη με θέμα: "Τριανταπέντε χρóνια στο διάστημα και συνεχίζει: Ο Voyager 1 στα σύνορα του Ηλιακού Συστήματος με τον Γαλαξία"

Περίληψη της διάλεξης

Δύο διαστημικά σκάφη με το κωδικό όνομα Mariner Jupiter–Saturn εκτοξεύθηκαν το 1977 με αποστολή να μελετήσουν τους πλανήτες Δία και Κρόνο. Μετά από διαβούλευση, τα σκάφη μετονομάστηκαν σε Voyager 1 και Voyager 2 και, παράλληλα, ξεκίνησαν τα μακροπρόθεσμα σχέδια για διελεύσεις από τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, σε ένα ταξίδι που ονομάστηκε η «Μεγάλη Περιοδεία» (Grand Tour) του Σύμπαντος, εκμεταλλευόμενοι μια συγκεκριμένη ευθυγράμμιση των πλανητών που συμβαίνει μόνο μια φορά κάθε 176 χρόνια. Μετά την επιτυχή διέλευση από τον Ποσειδώνα το 1989, ξεκίνησε η νέα αποστολή με όνομα Voyager Interstellar Mission, με βασικό στόχο να εξετάσει την αλληλεπίδραση του ηλιακού μας συστήματος με το κοντινό του διαστρικό διάστημα. Η αποστολή αυτή έχει παράξει ήδη σημαντικά αποτελέσματα, όπως η διερεύνηση της πηγής μη ομαλών κοσμικών ακτίνων, η ανακάλυψη μιας περιοχής όπου οι ηλιακοί άνεμοι δεν εκτείνονται πλέον ακτινικά, αλλά και ενδείξεις ότι τα διαστημικά σκάφη έχουν μπει σε μια περιοχή όπου τα σωματίδια της ακραίας περιοχής της ηλιόσφαιρας εξαφανίζονται και εμφανίζονται γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες με διαστρική ένταση. Το τέλος της ακραίας περιοχής της ηλιόσφαιρας μπορεί να μην είναι μακριά από την τρέχουσα θέση του Voyager 1, 18 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τη Γη, ενώ κάποιες ενδείξεις συνηγορούν στο ότι ήδη την έχει διασχίσει. Ο Δρ. Κριμιζής διατελεί κύριος ερευνητής για το πείραμα Low Energy Charged Particle (LECP) από το 1970 και θα κάνει μια επισκόπηση της ιστορίας του πειράματος, ενώ θα μας ενημερώσει και για τις πιο πρόσφατες παρατηρήσεις.

Η αποστολή Planck της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος ξεκίνησε με την εκτόξευση πάνω σε ένα πύραυλο Ariane 5, μαζί με το παρατηρητήριο υπερύθρων Herschel. Αντικείμενο της αποστολής είναι η μελέτη του υποβάθρου κοσμικής μικροκυματικής ακτινοβολίας (Cosmic Microwave Background - CMB), που θεωρείται από τους επιστήμονες σαν απομεινάρι του Big Bang. Για να αποφύγει τη θερμική ακτινοβολία από τη Γη, τη Σελήνη και τον Ήλιο, το Planck είναι σε τροχιά γύρω από το δεύτερο σημείο Lagrange του συστήματος Ήλιου-Γης, που βρίσκεται περίπου 1,5 εκατ. χιλιόμετρα από τον πλανήτη μας. Το σημείο αυτό βρίσκεται στη σκοτεινή πλευρά της Γης κι έτσι "κρύβεται" από την ακτινοβολία της, η οποία θα επηρεάζε σημαντικά τις μετρήσεις των επιστημονικών οργάνων του Planck.

Την Πέμπτη 21 Μαρτίου 2013, στις 11:00, οι επιστήμονες της ESA θα δώσουν στη δημοσιότητα τα πρώτα τους κοσμολογικά αποτελέσματα, μαζί με τον πρώτο ουράνιο χάρτη κοσμικής μικροκυματικής ακτινοβολίας. Η ενημέρωση θα μεταδοθεί ζωντανά από το ESA Web-TV και θα διαρκέσει μέχρι τις 16:45, με την τελευταία ώρα της μετάδοσης να επικεντρώνεται στους επιστήμονες και τους δημοσιογράφους.

Το British Council, σε συνεργασία με την πλατφόρμα i-create της Εκπαιδευτικής Τηλεόρασης του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού και την SciCo, παρουσιάζει για δεύτερη χρονιά το School Lab, μια πρωτότυπη διαδικτυακή πλατφόρμα δημιουργίας κι ανταλλαγής ιδεών για την Επικοινωνία της Επιστήμης, η οποία απευθύνεται για δεύτερη χρονιά σε μαθητές Ε’, ΣΤ’ Δημοτικού και Γυμνασίου. Το School Lab προσκαλεί τα παιδιά να διαλέξουν ένα επιστημονικό θέμα από οποιαδήποτε τομέα (Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Μαθηματικά, Πληροφορική κτλ.) - με έμφαση στη Γη φέτος - και να το παρουσιάσουν δημιουργώντας ένα βίντεο 3 - 5 λεπτών. Προθεσμία υποβολής: 22 Απριλίου 2013.

Περισσότερες πληροφορίες: Καίτη Γιακουμάκη, τηλ. 210 3692342, mail: Katy.Yakoumaki@britishcouncil.gr, Σοφία Παπαδημητρίου, τηλ. 2103442869, mail: sofipapadi@minedu.gov.gr Εκπαιδευτική Ραδιοτηλεόραση.

Παράλληλα, πλησιάζει η έβδομη διοργάνωση του FameLab, του διεθνούς διαγωνισμού που διοργανώνει το British Council, με σκοπό την ανάδειξη νέων ταλέντων στην επικοινωνία της επιστήμης. Το FameLab είναι σήμα κατατεθέν του Φεστιβάλ Cheltenham, ένας από τους γνωστότερους πολιτιστικούς οργανισμούς του Ηνωμένου Βασιλείου που παρέχουν τέσσερα κορυφαία Φεστιβάλ της χώρας: Jazz, Λογοτεχνία, Μουσική και Επιστήμες.

Το FameLab ιδρύθηκε το 2005 από το Επιστημονικό Φεστιβάλ του Cheltenham σε συνεργασία με τη NESTA με τη χορηγία και την υποστήριξη από την Pfizer, Silicon 19, Channel 4 και την The Daily Telegraph. Μετά την πολύ μεγάλη επιτυχία που έκανε στη Βρετανία το 2005 άρχισε να ταξιδεύει ανά τον κόσμο και να διοργανώνεται από το Βρετανικό Συμβούλιο σε πολλές χώρες διεθνώς, πρώτα πιλοτικά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στη συνέχεια επεκτάθηκε περιλαμβάνοντας την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Μια συνεργασία με το Βρετανικό Συμβούλιο από το 2007 και όλα αυτά τα χρόνια με τεράστια αναγνώριση, σε πάνω από 20 χώρες σε όλο τον κόσμο. Στόχος του FameLab είναι να ενθαρρύνει νέους επιστήμονες και να τους εμπνεύσει να μεταδώσουν το όραμα τους για την επιστήμη και τεχνολογία του 21ο αιώνα. Τα κριτήρια που πρέπει να συγκεντρώνουν οι παρουσιάσεις των υποψηφίων είναι έγκυρο επιστημονικό περιεχόμενο, σαφήνεια και χαρισματικότητα. Επιπρόσθετα το επιστημονικό θέμα πρέπει να είναι δοσμένο με απλό και ευρηματικό τρόπο, να κρατάει το ενδιαφέρον του κοινού και να είναι ευχάριστο.

Η προθεσμία υποβολής δηλώσεων συμμετοχής στο Famelab λήγει στις 19 Απριλίου 2013 και οι δύο προκριματικοί γύροι θα γίνουν στην Αθήνα (Τετάρτη 24 Απριλίου) και τη Θεσσαλονίκη (Πέμπτη 25 Απριλίου), με τον τελικό την Τετάρτη 22 Μαΐου.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που παραπονιούνται για πονοκεφάλους και ημικρανίες στους εργασιακούς χώρους λόγω του φωτισμού. Οι λαμπτήρες φθορισμού, που αντικατέστησαν τις προηγούμενες δεκαετίες τους λαμπτήρες πυράκτωσης με σκοπό την εξοικονόμηση ενέργειας, μπορεί να είναι σημαντικός παράγοντας, εξαιτίας του ανεπαίσθητου στο μάτι, αλλά όχι στον εγκέφαλο τρεμοπαίγματός (flicker) τους στα 100 Hertz (διπλάσιο της συχνότητας της τάσης της πρίζας). Η αντικατάσταση των μαγνητικών οργάνων λειτουργίας με ηλεκτρονικά βελτίωσε κάπως την κατάσταση, αλλά δεν έλυσε το πρόβλημα, καθώς το flicker που έφτανε μέχρι και το 40% έπεσε στο 15-20%, αλλά παραμένει ενοχλητικό για κάποιους.

Θα φανταζόταν κανείς ότι με την τρίτη και νεότερη στην αγορά τεχνολογία των διόδων εκπομπής φωτός (LED) τα πράγματα θα βελτιώνονταν δραστικά, μιας και αυτοί οι λαμπτήρες λειτουργούν με συνεχές ρεύμα και όχι εναλλασσόμενο. Ενώ όμως κάποια προϊόντα έχουν κατάλληλο κύκλωμα λειτουργίας ώστε να σταθεροποιούν το ρεύμα, άρα να εκμηδενίζουν το τρεμόπαιγμα, κάποια άλλα εμφανίζουν σχεδόν παλμική λειτουργιά με το flicker στα 100 Hz να φτάνει σχεδόν το 100%. Για όσους υποφερουν απο ημικρανίες, πονοκεφάλους, ζαλάδες, ακόμα και φωτοεπιληψιες λογω του φωτισμού σε κάποιους χώρους, αυτό δεν είναι καλό νέο.

Ο Έλληνας ερευνητής Δρ Σπύρος Κιτσινέλης που μελετά το θέμα, παρουσίασε αποτελέσματα και μετρήσεις προϊόντων πρόσφατα σε συνέδριο στη Νεα Υορκη (International Symposium on the Science and Technology of Lighting - LS 13) και πρότεινε ενα απλό τεστ για τον έλεγχο του χώρου και του φωτιστικού περιβάλλοντος. Το τεστ αυτό έχει μηδενικό κόστος και είναι προσβάσιμο από όλους, μιας και το μόνο που απαιτεί είναι το κινητό μας τηλέφωνο σε λειτουργία κάμερας. Η συχνότητα με την οποία ανανεώνεται η εικόνα της κάμερας είναι διαφορετική από την συχνότητα του τρεμοπαίγματος του φωτός της πηγής (30 Hz σε σχέση με τα 100 Hz), με αποτέλεσμα η εικόνα της πηγής να μην είναι σταθερή, αλλά να χαρακτηρίζεται από σκοτεινές γραμμώσεις. Όσο πιο έντονο είναι το flicker τόσο πιο εύκολα διακρίνονται οι γραμμές πάνω στην εικόνα. Μια πηγή φωτός που εκπέμπει φως σταθερά με μηδενικό ή ελάχιστο flicker θα δίνει μια καθαρή εικόνα αν φωτογραφηθεί.
 

Έντεκα βιοεπιστήμονες είναι οι πρώτοι που παίρνουν το βραβείο Breakthrough Prize in Life Sciences, αξίας 3 εκατ. δολλαρίων. Το βραβείο θεσπίστηκε από τέσσερις μεγιστάνες του internet, τον Yuri Milner, Ρώσο επιχειρηματία και φιλάνθρωπο, τον Sergey Brin, συνιδρυτή της Google, την Anne Wojcicki, ιδρύτρια της εταιρία γενετικής 23andMe και σύζυγο του Brin, και τέλος, τον Mark Zuckerberg του Facebook. Η Wojcicki ανέφερε ότι «το βραβείο είναι μια ανταμοιβή στους επιστήμονες που σκέπτονται μεγαλόπνοα, ρισκάρουν και έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις ζωές μας» και ότι «αυτοί οι επιστήμονες θα πρέπει να είναι γνωστοί σε όλους και ήρωες της κοινωνίας».

Οι επιστήμονες που τιμήθηκαν, πολλοί από τους οποίους έχουν εργαστεί πάνω στις κυτταρικές διαδικασίες που μπορεί να οδηγήσουν στον καρκίνο, είναι:

• η Cornelia I. Bargmann, που μελετά το νευρικό σύστημα και τη συμπεριφορά στο Πανεπιστήμιο Rockefeller
• ο David Botstein (Πανεπιστήμιο Princeton) που εξετάζει πώς απεικονίζεται η προδιάθεση για ασθένειες στο ανθρώπινο γονιδίωμα
• ο Lewis C. Cantley (Κολλέγιο Weill Cornell), ο οποίος ανακάλυψε μια οικογένεια ενζύμων που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση και τον καρκίνο
• ο Hans Clevers (Ινστιτούτο Hubrecht, Ολλανδία), με έρευνα στα ώριμα βλαστοκύτταρα και τον καρκίνο
• ο Napoleone Ferrara (Πανεπιστήμιο University of California, San Diego), η δουλειά του οποίου πάνω στην εξάπλωση των όγκων οδήγησε σε θεραπείες για κάποια είδη καρκίνων και ασθενειών των ματιών
• η Titia de Lange (Πανεπιστήμιο Rockefeller), που εργάζεται στα τελομερή, τις άκρες των χρωμοσωμάτων που παίζουν προστατευτικό ρόλο
• ο Eric S. Lander (Ινστιτούτο Broad στο Harvard και Massachusetts Institute of Technology), εκ των ηγετών του Human Genome Project
• ο Charles Sawyers από το Memorial Sloan-Kettering Cancer Center, που μελετά τα σηματοδοτικά μονοπάτια που οδηγούν ένα κύτταρο στο να γίνει καρκινικό
• ο Bert Vogelstein (Πανεπιστήμιο Johns Hopkins), που ανακάλυψε μια πρωτεΐνη που καθυστερεί την εξάπλωση των όγκων και πρότεινε ένα μοντέλο για την εξάπλωση του καρκίνου του εντέρου που χρησιμοποιείται στην κολονοσκόπηση
• ο Robert Weinberg (ΜΙΤ) που ανακάλυψε το πρώτο ανθρώπινο γονίδιο που όταν μεταλλάσσεται προκαλεί καρκίνο και
• ο Shinya Yamanaka (Πανεπιστήμιο Kyoto University και Ινστιτούτο Gladstone στο San Francisco) με καινοτόμα δουλειά πάνω στην ανάπτυξη βλαστοκυττάρων

Σύμφωνα με τον Lander, η έννοια των βραβείων είναι να προσελκύσουν το ενδιαφέρον της κοινωνίας και να δώσουν ένα μήνυμα ότι η επιστήμη είναι συναρπαστική, σημαντική, το μέλλον μας, ενώ ανέφερε ότι θα χρησιμοποιήσει τα χρήματα για να αναπτύξει νέες προσεγγίσεις για τη δικτυακή διδασκαλία της βιολογίας.

Τα νέα βραβεία αποτελούν, κατά μια έννοια, εξέλιξη των βραβείων Fundamental Physics, που απένειμε ο Milner τον Ιούλιο του 2012, ενώ ο νέος γύρος βραβεύσεων αναμένεται να ανακοινωθεί στις 20 Μαρτίου στη Γενεύη. Ο Milner βοηθήθηκε στην επιλογή των βραβείων στις βιοεπιστήμες από τον Arthur Levinson, πρόεδρο της Apple και πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της Genentech – οι βραβευθέντες θα αποτελέσουν την επιτροπή που θα κάνει την επιλογή για τις μελλοντικές απονομές.