openscience

H Επιστήμη πάει Σινεμά! Το CAID - Κέντρο Επιστήμης Κοινωνίας και Τέχνης διοργανώνει για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά τη γιορτή του επιστημονικού ντοκιμαντέρ. Στο Κέντρο της Αθήνας, τα 30 καλύτερα ντοκιμαντέρ της χρονιάς, από όλο τον κόσμο, αναλαμβάνουν να σας ξεναγήσουν στην περιπέτεια της επιστήμης, από 18 έως 24 Οκτωβρίου στο Ινστιτούτο Θερβάντες, Μητροπόλέως 23, καθημερινά.  

Όταν η βιολογία, η φυσική, η αστρονομία, τα μαθηματικά και η βιοποικιλότητα μπαίνουν στην κινηματογραφική αίθουσα και συναντούν το κοινό, με εργαλεία τελευταίας τεχνολογίας και την ιδιαίτερη ματιά ταλαντούχων σκηνοθετών, τότε η επιστήμη γίνεται ψυχαγωγία. Μη χάσετε την Τελετή Έναρξης της Δευτέρας 18 Οκτωβρίου (18:30-19:15), όπου θα πραγματοποιηθεί και η Απονομή των Βραβείων 2009. 

Εκτός από την τελετή έναρξης, σήμερα, Δευτέρα 18 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της θεματικής ενότητας "Βιοποικιλότητα - Φύση" θα προβληθούν οι ταινίες:

19:20-20:10 Diverseeds (Plant Genetic Resources for Food and Agriculture / Γενετικοί Φυτικοί Πόροι για Τροφή και Γεωργία), Austria, 2009

Στη γεωργία, η διαδεδομένη υιοθέτηση ορισμένων μόνο βελτιωμένων ποικιλιών έχει περιορίσει τη γενετική βάση σημαντικών καλλιεργειών εδώδιμων φυτών και οδήγησε στην εξαφάνιση εκατοντάδων εγχώριων ειδών. Η διατήρηση και χρήση φυτών με γενετική ποικιλότητα είναι ζωτική για την κάλυψη των μελλοντικών παγκόσμιων αναπτυξιακών αναγκών στην Ευρώπη, την Ασία και αλλού. Το ντοκιμαντέρ δείχνει γιατί η βιοποικιλότητα είναι σημαντική για τη γεωργία και πώς διατηρήθηκε και χρησιμοποιήθηκε σε πολλές διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας. Το φιλμ αναδεικνύει –με εξαίσιες εικόνες από την Ευρώπη και την Ασία- τη σχέση των παραδοσιακών εγχώριων ειδών, των άγριων συγγενικών τους καλλιεργειών, των γενετικών τραπεζών (συμπεριλαμβανομένης της Παγκόσμιας Τράπεζας Σπόρων) και των κοινωνικών κινημάτων των πολιτών στην οικουμενική πρόκληση για τη διατήρηση και τη χρήση φυτογενετικών πόρων για τη διατροφή και τη γεωργία.  

20:15-21:10 Seed Warriors / Οι Πολεμιστές των Σπόρων, Switzerland, 2009

Μέχρι το 2050, οι θερμοκρασίες παγκοσμίως αναμένεται να αυξηθούν κατά τουλάχιστον 2 βαθμούς. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση στην παραγωγή τροφής μέχρι και 30 τοις εκατό σε κάποιες περιοχές. Ωστόσο, οι παγκόσμια διατροφικές ανάγκες θα έχουν διπλασιαστεί. Πώς θα ταΐσουμε τον κόσμο; Είναι το «Θησαυροφυλάκιο της Ημέρας της Κρίσης», που είναι χτισμένο στο μόνιμα παγωμένο υπέδαφος της Νορβηγίας και περιέχει σπόρους από όλο τον κόσμο, ένας πρακτικός τρόπος για να διασφαλίσουμε την παγκόσμια βιοποικιλότητα ή πρόκειται για ένα ουτοπικό ιδεώδες; Στο Οι Πολεμιστές των Σπόρων θα ακούσουμε επιστήμονες που βρίσκονται πίσω από αυτό το φιλόδοξο σχέδιο και θα ταξιδέψουμε στην Κένυα, για να διερευνήσουμε πώς το «Παγκόσμιο Θησαυροφυλάκιο Σπόρων στο Svalbard» μπορεί να συνεισφέρει στον πόλεμο κατά της πείνας. 

21:15-21:55 Synbiosafe (Synthetic Biology and its Safety and Ethical Aspects / Συνθετική Βιολογία, η Ασφάλειά της και Ηθικές Απόψεις), Austria, 2009

Η Συνθετική Βιολογία είναι μια προσπάθεια σχεδιασμού και δημιουργίας νέων μορφών ζωής –ζωής που δεν είχε δει ποτέ πριν ο κόσμος και δεν μπορεί να ανευρεθεί στη φύση. Ανακαλύψτε μια τεχνολογία ζωής που θα αλλάξει στο μέλλον τον τρόπο που σκεφτόμαστε για τα έμβια συστήματα και τις μηχανές. Με πολλές προσδοκώμενες ωφέλειες και ισχυρό αντίκτυπο στην κοινωνία, οι κοινωνιολογικές και ηθικές απόψεις που σχετίζονται με αυτό το επιστημονικό παράδειγμα, γίνονται ολοένα και πιο σημαντικές. Το Synbiosafe προσφέρει ουσιαστική επίγνωση μιας μελλοντικής τεχνολογίας και των εφαρμογών της στον πραγματικό κόσμο. Το επιστημονικό φιλμ ρίχνει, επίσης, φως στα οφέλη και τους κινδύνους της συνθετικής βιολογίας και τις επιπτώσεις της στην κοινωνία του μέλλοντός μας. Παρουσιάζει όχι μόνο το τι είναι η συνθετική βιολογία, αλλά και το τι μπορεί να σημαίνει για την κοινωνία μας, την οικονομία και το περιβάλλον μας.  

22:00-22:50 Amazing Plants / Εκπληκτικά Φυτά, UK, 2009 

Τo φιλμ Εκπληκτικά Φυτά μας ξεναγεί στο συναρπαστικό κόσμο των φυτών. Τα φυτά, που μέχρι τώρα τα θεωρούσαμε δεδομένα, αρχίζουν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους. Μέσω των αισθήσεων, της ακοής, της οσμής και της γεύσης, αυτά τα φυτά συνεχίζουν το ταξίδι τους μέσα στη χαμηλή βλάστηση, προσπαθώντας να επιβιώσουν. Επιστήμονες και ειδικοί αποκαλύπτουν τις δεξιότητες και τα τεχνάσματα που χρησιμοποιούν τα φυτά, για να επιβιώσουν, με τα αρπακτικά φυτά να χρησιμοποιούν κάθε τέχνασμα -μεταξύ των οποίων και τη μυρωδιά της λείας τους- για να προσελκύσουν ένα γεύμα. Στην αναζήτηση των αμυντικών μηχανισμών που χρησιμοποιούν τα φυτά, πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η εκπληκτική ακακία, η οποία δίνει εντολές σε ένα στρατό από μυρμήγκια, για να απομακρύνουν τους ανεπιθύμητους επισκέπτες. Ειδικοί διερευνούν το πώς η ανθρώπινη παρέμβαση επηρεάζει τα φυτά και, μέσω αυτής της συναρπαστικής ματιάς, το πώς τεχνολογικά επιτεύγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν το μέλλον της γεωργίας.

Όλοι μπορούν πλέον να έχουν στη διάθεσή τους χάρτες της ρύπανσης της ατμόσφαιρας, του εδάφους και των υδάτων σε πραγματικό χρόνο, χάρις στο ερευνητικό έργο INTAMAP, που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Στο πλαίσιο του INTAMAP αναπτύχθηκε ανοικτό λογισμικό για τον σχεδιασμό χαρτών που απεικονίζουν όχι μόνο την ακριβή θέση ρυπασμένων περιοχών, αλλά και την προέλευση και την κατεύθυνση της ρύπανσης. Έχοντας τις πληροφορίες αυτές, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να αποφασίζουν ταχύτερα σχετικά με τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση της πηγής της ρύπανσης και οι πολίτες να την αποφεύγουν. Στο έργο αυτό, που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ με 1,8 εκατ. ευρώ περίπου, απασχολήθηκαν ερευνητές από την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ελλάδα (Εργαστήριο Γεωστατιστικής, Πολυτεχνείο Κρήτης), τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας στον τομέα των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων της Ευρώπης αποτελεί βασικό στοιχείο του ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Μάιο του 2010.

Η Neelie Kroes, Ευρωπαία επίτροπος και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με αρμοδιότητα για το ψηφιακό θεματολόγιο, δήλωσε: «Το έργο INTAMAP είναι καλό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η έρευνα μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της καθημερινής ζωής στην Ευρώπη. Οι χάρτες της ρύπανσης σε πραγματικό χρόνο μπορούν να αποτελέσουν καίριας σημασίας εργαλείο για τις αρμόδιες αρχές, ώστε να εντοπίζουν τις πηγές ρύπανσης και να προσδιορίζουν την καλύτερη μέθοδο αντιμετώπισής της. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν τους πολίτες να αποφεύγουν επεισόδια ρύπανσης, όπως η αιθαλομίχλη.»

Μέχρι σήμερα, σε περίπτωση διαρροής πετρελαίου στα ευρωπαϊκά ύδατα, ήταν δυνατόν να διαπιστωθεί με μετρήσεις η ακριβής έκταση που είχε πληγεί από τη ρύπανση, συχνά όμως, δεν ήταν σαφής ο βαθμός ρύπανσης ή η προέλευσή της. Χωρίς τις πληροφορίες αυτές, ήταν δύσκολο για τις αρμόδιες αρχές να αντιδράσουν άμεσα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ρύπανσης. Για παράδειγμα, οι αποφάσεις σχετικά με την επιλογή του χρόνου εκκένωσης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης βασίζονταν σε στοιχεία που συγκεντρώνουν σχετικά ολιγάριθμοι σταθμοί παρακολούθησης, οι οποίοι, λόγω κόστους, καλύπτουν μόνο λίγα σημεία ρύπανσης. Χωρίς στοιχεία για τα επίπεδα ρύπανσης μεταξύ των σταθμών, οι πολιτικοί ιθύνοντες δεν μπορούν να διαμορφώσουν πλήρη εικόνα για την έκταση του προβλήματος της ρύπανσης.

Οι ερευνητές του έργου INTAMAP ανέπτυξαν λογισμικό που χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα μετρήσεων εκτελούμενων σε συγκεκριμένες τοποθεσίες για να σχεδιάσει επιγραμμικό χάρτη ισοπληθών, στον οποίο απεικονίζεται η συγκέντρωση των ρύπων με επικαιροποίηση σε πραγματικό χρόνο. Με τη βοήθεια των λεγόμενων «μεθόδων παρεμβολής», ο χάρτης αυτός δείχνει τι συμβαίνει μεταξύ των σημείων μέτρησης και, συνεπώς, παρέχει ακριβέστερη εικόνα της κατάστασης. Επειδή, μερικές φορές, αυτό απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα επεξεργασίας δεδομένων, το λογισμικό INTAMAP εξετάζει πόσο χρόνο διαθέτει ώστε να κρίνει αν πρέπει να χρησιμοποιήσει τις ακριβέστερες τεχνικές παρεμβολής για να σχεδιάσει λεπτομερέστατο χάρτη ή αν χρειάζεται ταχύτερος και λιγότερο πολύπλοκος υπολογισμός, από τον οποίο θα προκύψει μια κατά προσέγγιση εικόνα. Το ανοικτό λογισμικό συνδέεται με τον έξω κόσμο μέσω διαδικτυακών υπηρεσιών. Το σύστημα δέχεται, λόγου χάριν, ανεπεξέργαστα δεδομένα που δημοσιεύονται στο Διαδίκτυο, χρησιμοποιώντας ανοικτά πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί από τον οργανισμό Open Geospatial Consortium (OGC). Μετά την επεξεργασία των δεδομένων, διαδικτυακές υπηρεσίες που επίσης ανταποκρίνονται στα πρότυπα OGC μπορούν να σχεδιάσουν αυτόματα χάρτες, να τους απεικονίσουν στο Διαδίκτυο και να τους επικαιροποιούν ανάλογα με τις ανάγκες.

Εφαρμογές

Τα επίπεδα σωματιδίων που οφείλονται στην ατμοσφαιρική ρύπανση αστικής και βιομηχανικής προέλευσης, λόγου χάριν, μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τοποθεσιών που τις χωρίζει μικρή απόσταση. Επομένως, κάποιος που πηγαίνει στη δουλειά του με ποδήλατο μπορεί να εμπιστευτεί το σύστημα INTAMAP για να υπολογίζει τη μέση έκθεσή του σε ρύπους και να συγκρίνει διαφορετικά δρομολόγια. Η γερμανική αρχή ακτινοπροστασίας (Bundesamt für Strahlenschutz) χρησιμοποιεί το INTAMAP για την απεικόνιση των ωριαίων τιμών πυρηνικής ακτινοβολίας γ που παρέχει η ευρωπαϊκή πλατφόρμα ανταλλαγής δεδομένων ακτινοβολίας (EURDEP).